Trump, Putin ve Şi Cinping APEC Zirvesi'nde Kritik Masada Buluşuyor
Çin'in Şıncın kentinde gerçekleşecek üçlü zirve, küresel güç dengelerini yeniden şekillendirebilecek tarihi bir stratejik diyalog sunuyor.

Çin Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 33. APEC Zirvesi marjında 19 Kasım'da Şıncın'da bir araya gelecek. Avrupa ve Orta Doğu'daki savaşların, Pasifik'teki güç rekabetinin gölgesinde üç ülkeyi aynı masada buluşturacak toplantı, küresel yönetimin büyük güçlerin iradesiyle şekillendiği yeni bir dönemin kapıda olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor.
Üçlü zirveyi, ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere'nin İkinci Dünya Savaşı'nın ardından dünya düzenini şekillendirdiği Yalta Konferansı ile kıyaslayan değerlendirmeler yapılıyor.
Toplantıda Ukrayna, İran veya Kuzey Kore ile bağlantılı güncel jeopolitik kriz konularına dair bir anlaşma veya çözüm önerisi beklenmese de üç ülkeyi ilk kez bir araya getiren zirve, büyük güçler arasında bir stratejik istikrar diyaloğunun yakın dönemdeki ilk örneği olması dolayısıyla sembolik değer taşıyor.
Liderlerin Stratejik Arayışları ve Beklentileri
ABD Başkanı Trump'ın, tek taraflı tarife politikaları, egemenlik talepleri ve güç kullanımıyla uluslararası ortamı Amerikan çıkarları lehine yeniden şekillendirmeye çalıştığı bir dönemde iki stratejik rakibi ile uzlaşma arayışına girmesi, İran ile süregelen savaş ve Kongre ara seçimlerindeki yenilgiyle elinin zayıfladığı şartlarda yeni bir denklem kurma niyetini ortaya koyuyor.
Ukrayna'daki savaş nedeniyle Avrupa ile ihtilaf içinde olan Rusya ise yüzünü Çin'e dönmüşken uzun zaman sonra ABD ile ortak bir zemin yaratarak elini güçlendirmiş olacak. Zirve, Batı'nın yaptırımlarıyla uluslararası konumu sorgulanan Rus lider Putin'i yeniden dünya sahnesinde söz sahibi bir lider haline getiriyor.
Üçlü zirveye ev sahipliği yapan Çin ise küresel rakibi ABD'yi stratejik ortağı Rusya ile aynı masaya oturtarak küresel düzeni şekillendirmeye aday büyük güç imajını güçlendiriyor.
Küresel Yönetimde Yeni Bir G3 Düzeni Arayışı
Her biri kendi öncelikleri olan üç ülkenin küresel güç dengelerindeki yeri göz önüne alındığında, ABD ve Batılı müttefiklerinin NATO, G7, G20 gibi gruplaşmalarla şekillendirdiği, Çin ve Rusya'nın ise Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ve BRICS gibi gruplaşmalarla alternatif olmaya çalıştığı dünya düzeninin yerine, küresel yönetimin üç büyük gücün iradesiyle şekilleneceği bir & quot; Grup 3& quot; (G3) düzenini alabilir.
Üçlü zirvenin toplanacağının duyurulmasından sonra bazı yorumcular bunu ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere'nin İkinci Dünya Savaşı'nın ardından dünya düzenini şekillendirdiği Yalta Konferansı'na benzeten yorumlar yaptı. Yalta Konferansı, savaş sonrasında eski egemen güç İngiltere, yeni egemen güç ABD ve yükselen güç Sovyetler Birliği'nin küresel etki alanlarını belirleyerek, yeni bir güç dağılımının çerçevesini çizmişti.
3 Ülkenin de Amacı Belli Oldu
Amerikan Wall Street Journal'ın haberine göre ise Putin gerçekten de Ukrayna'daki savaşın Rusya'nın lehine koşullarda sona erdirilmesine yönelik destek sağlamayı amaçlıyor olabilir fakat Trump ve Şi ile tam olarak neyi görüşmek istediği belirsizliğini koruyor.
Putin'in danışmanı Yuri Ushakov, & quot; Ukrayna kaçınılmaz bir şekilde gündeme gelecektir& quot; dedi. Ancak şunu da ekledi: & quot; Şu ana kadar, böylesine üst düzeyde ve böylesine sıra dışı bir formatta hangi konuların ele alınabileceğine dair yalnızca taslaklar mevcut.& quot;
Trump ise Ukrayna'nın gündemde olduğunu reddederek, & quot; Nükleer silahları ve nükleer silahsızlanmayı görüşmek için biraraya gelebiliriz& quot; dedi.
Gündem kategorisinden bir başka haber:
Washington'daki The American University'de doçent Joseph Torigian'a göre Çin, Avrupa'nın dışlandığı Ukrayna görüşmelerine katılmak istemiyor; çünkü savaşta Rusya'yı desteklediği yönündeki algıyı zayıflatmak için elinden geleni yapıyor.
Torigian, Çinli elitlerin son yıllarda Avrupa Birliği'ni giderek daha fazla göz ardı etmelerine rağmen, Avrupa ülkeleriyle önemli ticaret ortakları olarak iyi ilişkileri sürdürmekle hâlâ ilgilendiklerini söylüyor.
Ancak Torigian'ın belirttiğine göre Pekin, nükleer silahlarla ilgili müzakerelere de şüpheyle yaklaşıyor:
& quot; Kendi nükleer programlarının daha küçük olması nedeniyle, bunun avantajlarından birinin belirsizlik olması gerektiğini düşünüyorlar.& quot;
Rusya Ab'yi Ekarte Etmek İstiyor
Rusya, Avrupa'yı Ukrayna müzakerelerinin dışında bırakmak ve Moskova'nın uluslararası sahnede izole edilemeyeceğini bir kez daha göstermek için böyle bir toplantıya ilgi duyduğunu açıktan gösteriyor.
Amerikan lideri açısından da bunun cazibesi açık.
Torigian, & quot; Trump'ı heyecanlandıran şey, bunun ihtişamı ve yarattığı atmosfer& quot; diyor.
& quot; Trump, bu büyük güçlerin biraraya gelmesinin ne kadar harika olduğuna, bunu yapan ilk kişinin kendisi olduğuna ve barışı sağladığına dair bir hikâye anlatma fırsatı bulacak.& quot;
Farklılaşan Stratejik Öncelikler
Öte yandan, üç ülke de oldukça farklı ve kısa vadede uzlaşmaz görülen stratejik önceliklere sahip olduğundan bunun bir güç dağılımı mutabakatına dönüşmesi kolay görünmüyor.
Dünyanın en büyük iki ekonomisine sahip ABD ve Çin, halihazırda ekonomik, teknolojik ve askeri cephelerde verilen yoğun bir küresel stratejik rekabetin tarafları konumunda. İki ülke, Trump'ın tarife artışlarının tetiklediği restleşmenin sonuçlarını halen tam olarak çözebilmiş değil.
Trump'ın ikinci iktidar döneminde ABD ile Çin arasındaki ilişkiler, bir tarafta Washington yönetiminin tarife artışları ve teknoloji alanındaki kısıtlamaları diğer tarafta Çin'in küresel tedarikin büyük bölümünü karşıladığı nadir toprak elementlerinin kontrolüne yönelik attığı adımlarla genişleyen bir dizi anlaşmazlıkta düğümlenmişti.
Gündem kategorisinden bir başka haber:
Taraflar ekonomik ve ticari anlaşmazlık konularında iki yıldır yürüttükleri istişarelerin ardından ancak geçici bir uzlaşmaya varabildi. İki ülke ilişkileri, son dönemde kabul edilen & quot; yapıcı stratejik istikrar ilişkisi& quot; tanımına rağmen her an yön değiştirebilecek kırılgan bir seyir izliyor.
ABD'li çip üreticisi Nvidia'nın eski Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang'ın kurucusu olduğu şirkette görevden alınmasına götüren olaylar zincirini tetikleyen olayın, Çin adına istihbarat topladığı değerlendirilen iş insanı Alice Huang'la ilişkisi olması, güç rekabetinin arka planda ne kadar canlı olduğunu ortaya koydu.
Nükleer Taahhüt Beklentisi
Üçlü toplantı öncesi, taraflar arasında yapılan tartışmalara dair açıklamalar, zirvenin güncel jeopolitik çatışmaların çözümünden çok nükleer silahlanma konusunda belli sonuçlara odaklanacağını gösteriyor. Taraflar arasında nükleer silahların kontrolü, nükleer silahları kontrol eden sistemlerde yapay zeka kullanımının yasaklanması veya gelecekteki potansiyel bir nükleer savaşa karşı ortak duruş türünden bir mutabakatın açıklanması toplantıdan çıkacak en muhtemel sonuç olarak görülüyor.
Diplomatik kaynaklar, zirveye dair çalışma toplantılarında yapılan tartışmalarda Ukrayna Savaşı'nın ve Kuzey Kore'nin nükleer silahlanma sorununun gündem dışı bırakıldığını belirtiyor.
Çin tarafı, Ukrayna sorununun ABD ile Rusya arasında, Kuzey Kore'nin nükleer sorununun ise ABD ile Kuzey Kore arasında ele alınması gerektiği görüşünde.
ABD tarafı, Rusya ile yürütülen nükleer silahsızlanma görüşmelerine Çin'in de taraf olmasını isterken Pekin yönetimi, nükleer silah stokunun bu iki güce kıyasla sınırlı olduğunu öne sürerek karşı çıkıyor.
Tarafların, yapay zekanın nükleer silahları yöneten komuta, kontrol ve iletişim sistemlerinde kullanılmasının yasaklanmasına ilişkin bir mutabakata yakın olduğu aktarılıyor. Burada da Rusya, askeri inisiyatif özgürlüğünü ortadan kaldıracak bir komuta kısıtlamasına karşı çıkıyor.
Öte yandan üç ülke, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) daimi 5 üyesinin halihazırda üzerinde uzlaştığı ifadeyi tekrar ederek, & quot; nükleer bir savaşın kazananının olmayacağı, bu yüzden yapılmaması gerektiği& quot; konusunda ortak bir mutabakat açıklamasında bulunacağı öngörülüyor.


