PİYASALAR:
18-ayar-altin4.812,49▲14-ayar-altin3.757,70▲Ons Altın4.162,89▲Gram Altın6.582,11▲Çeyrek Altın10.778,65▲Yarım Altın21.557,31▲Tam Altın42.982,77▲Cumhuriyet Altını44.309,00▼Ata Altın44.564,96▲Dolar49,18▲Kuveyt Dinarı159,17▼Euro55,43▲Sterlin65,36▲Rus Rublesi0,58▼AZN28,93▲18-ayar-altin4.812,49▲14-ayar-altin3.757,70▲Ons Altın4.162,89▲Gram Altın6.582,11▲Çeyrek Altın10.778,65▲Yarım Altın21.557,31▲Tam Altın42.982,77▲Cumhuriyet Altını44.309,00▼Ata Altın44.564,96▲Dolar49,18▲Kuveyt Dinarı159,17▼Euro55,43▲Sterlin65,36▲Rus Rublesi0,58▼AZN28,93▲

İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin oyları hedef alınıyor

İsrail'de seçim sonuçlarının ardından Arap yurttaşların kazandığı 19 sandalye ve siyasi meşruiyeti hem sağ hem de merkez tarafından sorgulanıyor.

Doğru Kanal Haber Merkezi
Yayınlanma
11 DkOkuma Süresi
İsrail'de seçim sonuçları ve Arap yurttaşların oylarının meşruiyeti etrafındaki siyasi tartışmalar devam ediyor.
İsrail'de seçim sonuçları ve Arap yurttaşların oylarının meşruiyeti etrafındaki siyasi tartışmalar devam ediyor. | Fotoğraf: Perspektif

İsrail’de seçimlerin net bir sonuç vermemesinin ardından toplumsal belirsizlik giderek artıyor. Seçimlerden bu yana sağcı partiler, temsilcileri 120 sandalyeli Knesset’te 19 sandalye kazanarak daha önce görülmemiş bir başarı elde eden Arap yurttaşların oylarını gayrimeşrulaştırmaya çalışıyor.

İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin oyları hedef alınıyor
Fotoğraf: Perspektif

Arapların Siyasi Meşruiyeti Hem Sağ Hem de Muhalefet Tarafından Sorgulanıyor

Netanyahu’nun “seçimlerin çalındığı” savunusu etrafında birleşen sağ, Arap partilerinin hükûmete katılmasını terörizme ve İslamlaşmaya destek vermekle eşdeğer bir ihanet olarak gösteriyor. Seçimlerin hemen ardından İsrail iç istihbarat servisi Şin Bet, Arap seçmenler arasında seçimlere hile karıştırıldığı iddiaları üzerine soruşturma başlattı. Servisin direktörünün bütün Arap parti liderlerini sorgulamak istediği, ama başsavcının benzeri görülmemiş bir müdahalesiyle bunun engellendiği bildirildi.

Öte yandan, sözde “değişim kampı” içinde bile Arap partileri meşru koalisyon ortakları olarak kabul görmüyor. Merkez sağdaki partilerden biri Arap partileriyle iş birliğini açıkça reddederek istikrarlı bir koalisyon kurulmasını fiilen imkânsız hâle getirirken, seçim yarışının önde gelen isimlerinden Gadi Eisenkot’un partisi de Arap partileriyle siyasi ortaklık temelinde bir kampanya yürütmeyi reddediyor.

Ana akım televizyon kanalları ise Arap partilerini doğaları gereği güvenilmez gösteren ve siyasi meşruiyetlerini hâkim ulusal değerlere uyum sağlamaları şartına bağlayan söylemleriyle bu dışlamayı pekiştiriyor.

İsrail’in ana akım kanalları arasında görünüşte en liberal olan Kanal 13’te yayımlanan önde gelen bir güncel siyaset programı üzerine yapılan incelemede, yalnızca on günlük bir dönemde (27 Ekim-7 Kasım) Arap karşıtı nefret söylemi, kışkırtma, gayrimeşrulaştırma ve ırkçı söylem içeren en az 45 örnek tespit edildi. Bunların yaklaşık üçte ikisi bizzat programın sunucuları tarafından dile getirildi.

Arapların siyasi meşruiyetini ortadan kaldırmaya yönelik bu çaba yalnızca sağla sınırlı değil. Yahudi siyasi merkezinin geniş kesimlerinde de karşılık buluyor. Bu durum, İsrail’deki demokratik gerilemenin ardında yatan daha köklü toplumsal ve siyasi dinamikleri de açığa çıkarıyor.

İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin oyları hedef alınıyor
Fotoğraf: Perspektif

İsrail'de seçimlerin ardından derinleşen siyasi kriz

İsrail’de Seçim Bitti, Siyasi Kriz Bitmedi: Eisenkot Hükûmet Kurabilecek mi? Knesset 10 Kasım 2026

İsrail’de Liberal Kesim Demokrasinin Gerilemesini Neden Görmezden Geldi?

Pek çok İsrailli ve ülkeyi dışarıdan takip eden gözlemci, İsrail’de uzun süredir devam eden demokrasi krizini iki siyasi kamp arasındaki bir mücadele olarak görüyor. Bu mücadelenin 2023’ten bu yana hafızalara kazınan görüntüsü, Likudlu Adalet Bakanı Yariv Levin’in 2023 yılında hayata geçirmeye çalıştığı “yargı reformu” ve liberal kampın (kimi zaman sol olarak da tanımlanan kesimin) Tel Aviv’deki Kaplan Caddesi’nde düzenlediği protestolarla buna hemen karşılık vermesi oldu.

Bu anlatıya göre demokratik gerileme, demokrasiyi ortadan kaldırmaya çalışan bir kampla onu korumak için mücadele eden başka bir kamp arasındaki çatışmadan ibaret. Ama meseleye Yahudi toplumunun kendi içindeki bir süreç olarak baktığımızda farklı bir tablo ortaya çıkıyor: İsrail’deki demokratik gerileme boyunca sağ ile siyasi merkez, uzun süre aynı safta yer aldı.

İsrail kamuoyunda hâkim olan anlatının aksine, akademisyenlerin “demokratik gerileme” olarak adlandırdığı süreç ülkede 2023’ten çok önce başladı. İsrail, en azından 2015’ten bu yana önce liberal değerlerin aşındığı, ardından açıkça antidemokratik bir nitelik kazanan bir süreçten geçiyor. Bu sürecin en belirgin özelliği, siyasi çeperlerden başlayarak merkeze doğru ilerlemesi.

İsrail’de çeperde kalanlar, iktidardan dışlanan azınlıklar ve siyasi gruplar. Söz konusu uygulamaların ilk hedefi de onlar oldu. Merkez ise Kaplan Caddesi’nde gösteri düzenleyen liberal kesim de dâhil olmak üzere İsrail’in ana akım siyasetini oluşturuyor. Bu kesim, yaşananların büyük bölümünde ülkenin demokratik bir gerileme içinde olduğunu ısrarla reddetti. Gerileme kendilerini doğrudan etkilemediği sürece bunu bir sorun olarak görmediler.

Dahası, bu kampın önemli bir bölümü sağın temel varsayımlarından bazılarını paylaşıyor, hatta zaman zaman sağın kendileri adına hareket ettiğini düşünüyor. Örneğin “yerleşimler ilk savunma hattıdır” iddiası, yalnızca sertlik yanlısı bir siyasi tutumu yansıtmıyor. Bunun ardında, siyasi merkezin bazı kesimlerinin sağla anlaşmazlığa düştüklerinde bile sağcı politikalarla ve bu politikaların dayandığı varsayımlarla özdeşleşmesini sağlayan daha geniş bir tarihsel ve siyasi bakış açısı yatıyor.

İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin oyları hedef alınıyor
Fotoğraf: Perspektif

Netanyahu politikalarına karşı liberal kesimin tutumu

2018 yılına gelindiğinde, İsrail’deki demokratik gerilemenin izlediği yol artık Macaristan ve Polonya’yla, hatta Hindistan, ABD ve Brezilya’yla karşılaştırılabilecek kadar belirginleşmişti. Netanyahu’nun siyasi rakiplerini gayrimeşrulaştırma çabalarını da içeren etnik milliyetçi kampanyaları, temel özellikleri o tarihte açıkça görülebilen daha geniş bir sürecin parçasıydı.

Buna rağmen İsrail’in merkez sol elitleri yaşananları fark edemedi. Bazıları inkârcı tutumunu sürdürdü. Diğerleri ise, özellikle Netanyahu’nun kampı dışında kalan siyasi liderler ve çevrelerindeki kamuoyunu şekillendiren isimler, gelişmeleri bu çerçevede değerlendirmekten bilinçli olarak kaçındı.

İsrail’i demokratik gerileme yaşayan bir ülke olarak tanımlamaktan rahatsızlık duyuyorlardı. Çünkü böyle bir tanımlama, İsrail’in uluslararası alanda oluşturduğu “Start-Up Nation” imajıyla, liberal merkezin kendisine bakışıyla ve bu kesimin kurumsal ve siyasi çıkarlarıyla bağdaşmıyordu. Netanyahu hâlâ bir sonraki seçimde yenilgiye uğratılabilecek, kendisiyle “iş yapılabilecek” bir siyasi rakip olarak görülüyordu. Ülkedeki rejimin niteliğini sistemli biçimde değiştiren bir dönüşümün lideri olarak değil.

Fakat 2023 yılında sağcı hükûmet bütün bileşenlerini liberal değerleri ve demokrasiyi hedef alan kapsamlı bir proje etrafında birleştirdiğinde, liberal merkezci blok içinde yaşanan sürecin gerçek niteliğine ilişkin geniş çaplı bir farkındalık oluştu. Başka bir ifadeyle, İsrail’deki hegemonik siyasi merkez demokratik gerilemeyi ancak kendi kapısına dayandığında fark ediyor.

Diğer zamanlarda ise gözlerinin önünde yaşananları inkâr ediyor, hatta bazen bunlara sessizce rıza gösteriyor. Demokrasinin aşınması karşısında sergilenen bu liberal körlük ile tehlikenin ancak gecikmeli olarak fark edilmesi arasındaki fark, bugün İsrail’in Arap yurttaşlarının kullandığı oylara verilen tepkiyi anlamak açısından özellikle önemli.

İsrail Siyasetinin Ortak Paydası: Aşırılık ve Alternatifsizlik Seçim 30 Eylül 2026

Anayasal Bir Dönüm Noktası mı, Yoksa Tam Tersi mi?

İsrail yurttaşlarının yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan Arapların 2026 seçimlerinde gösterdiği siyasi seferberlik, ülkenin siyasetini kökten değiştirebilecek bir gelişme. Hatta bazı açılardan, yalnızca partiler arasındaki güç dengesini değil, siyasi düzenin ve yurttaşlık anlayışının dayandığı temel varsayımları da değiştiren bir “anayasal an”ın doruk noktası olarak görülebilir.

Arap yurttaşların siyasete bu denli geniş katılımı, İsrail’deki siyasi bloklar arasındaki stratejik dengeleri yeniden şekillendiriyor. Sağın iktidardaki hâkimiyetinin doğal ve kaçınılmaz olduğu varsayımını sorgulatıyor ve uzun vadede istikrarlı bir merkez sol çoğunluğun oluşmasının önünü açabilir. Ama bu oyların önemi, koalisyon kurmak için gereken sandalye hesaplarının çok ötesine uzanıyor. 7 Ekim’den bu yana Arapların kamusal alandaki varlığının uzun süre baskı altında tutulduğu düşünüldüğünde, Arap yurttaşların kısmen bir protesto amacıyla da olsa yeniden kitlesel biçimde seçim siyasetine katılmayı tercih etmesi, demokrasi açısından olağanüstü önem taşıyor. Kamusal alanları daraltılan ve siyasi itirazlarını dile getirme imkânları kısıtlanan bu yurttaşlar, yeniden siyasete katılmayı seçti. Hatta bazıları devletin siyasi kurumlarına yeniden güven duymaya başladı.

Yahudi toplumunun bazı kesimlerinde korku yaratan da tam olarak bu ihtimal. Üstelik bu korku yalnızca aşırı sağla sınırlı değil. Meselenin can alıcı noktası şu: Görünürdeki siyasi ayrılıkların ötesinde, İsrail’in siyasi merkezindeki bazı kesimler de Arapların siyasette gerçek anlamda söz sahibi olmasından en az sağ kadar endişe duyuyor. Korktukları şey yalnızca belirli bir seçim sonucu değil, Arap yurttaşların ülkeyi kimin yöneteceğine karar verme konusunda meşru ortaklar olarak bütünüyle tanınmasının doğuracağı daha geniş sonuçlar.

Dolayısıyla, iki siyasi kamp arasında bir mücadele yaşandığına ilişkin alışıldık anlatının aksine, seçim sonuçlarına kuşku ve endişeyle yaklaşanlar Amit Segal veya Moriah Asraf gibi önde gelen sağcı yorumcular ve siyasi iletişim uzmanlarıyla sınırlı değil. Aynı tutumu İsrail’in ana akım medyasının tam merkezinde de görüyoruz. Üstelik bunlar kendilerini İsrail’in Sean Hannity’leri değil, Walter Cronkite’ları olarak gören medya mensupları.

Gündem kategorisinden bir başka haber:

Amalia Duek, Esti Perez, Eran Binyamini, Avri Gilad, Ben Caspit ve daha pek çok isim, Arap temsilcilerden siyasi ortak olarak meşruiyetlerini tekrar tekrar kanıtlamalarının istendiği televizyon tartışmalarında yer alıyor. Bu isimleri özellikle anıyorum. Çünkü İsrail’de siyasi ve demokratik meşruiyetin sınırlarının çizilmesinde medya merkezi bir rol oynuyor. Sağla özdeşleştirilmeyen medya mensupları da dâhil olmak üzere pek çok isim, röportajlarında ve açıklamalarında Arap siyasi temsilcilere karşı milliyetçi tutumlar sergiliyor.

İsrail’de Ana Akım Medya Arap Karşıtı Söylemleri Nasıl Besliyor?

Dolayısıyla karşımızdaki tablo, 2015’ten bu yana tanık olduğumuz sürecin bir tekrarı. Demokratik gerileme, siyasi çeperlerdeki Araplara yönelik saldırılarla başlıyor ve hegemonik merkezden inkâr, duruma uyum sağlama, hatta bazen aktif iş birliğiyle karşılık görüyor. Siyasi merkezde kamuoyunu şekillendiren kesimlerin görüşlerine ayna tutan televizyon stüdyoları, Arap temsilcilere Knesset’te 19 sandalye kazandıran oyların meşruiyetini sorgulayan ve demokratik açıdan hiçbir şekilde savunulamayacak yaklaşımı açıkça reddetmekle yetinmiyor değil; bazı durumlarda bu yaklaşımı bizzat besliyorlar.

Sağ, seçimlerin çalındığı iddiasını yayarken televizyon programları her zamanki gibi kutsal bir ilkeymişçesine “denge” söylemine sarılıyor. Arap yurttaşları en iyi ihtimalle sahtekâr, en kötü ihtimalle sabotajcı olarak gösteren konuşmacıları ağırlıyorlar. Ana akım bir televizyon yayınında, Arap yurttaşlardan söz edilirken Hamas’ın savaş suçları işleyen “Nuhba” birliklerine bile gönderme yapıldı. Seçim sonuçlarının açıklanmasından bu yana, düzenleyici kurumların derhâl müdahalesini gerektirecek türden ırkçı kışkırtmalar kamusal tartışmalarda sıradan hâle geldi.

Artık yalnızca demokratik gerilemenin inkâr edilmesiyle karşı karşıya değiliz. Bazı durumlarda sağın kullandığı söylem, siyasi merkez tarafından da benimseniyor. Bunun ardında kimi zaman korku, kimi zaman Arap yurttaşlarla siyasi ortaklığı kabul etmeme isteği, kimi zaman da Arap yurttaşların hükûmete eşit koşullarda katılma hakkına sahip olamayacağı düşüncesine duyulan gerçek bir inanç yatıyor.

Bu noktada, 2018 tarihli “İsrail’in Yahudi Halkının Ulus Devleti Olarak Temel Yasası”nın yalnızca sağın tek taraflı bir girişimi olarak görülemeyeceğini hatırlamakta fayda var. Bu temel yasa, İsrail’deki Yahudi merkez solunun bazı kesimlerinin siyasi ve kimlik temelli ihtiyaçlarına hizmet eden anayasal bir araç olarak da değerlendirilebilir. Nitekim kamuoyu yoklamaları da buna işaret ediyordu. Yasa, eşit yurttaşlık ilkesi açısından doğurduğu sonuçlarla tam anlamıyla yüzleşmek zorunda kalmadan, devletin anayasal düzeni içinde Yahudi ulusal kimliğinin önceliğini korumayı mümkün kıldı. Burada da demokrasi karşıtı bir sağ ile liberal bir merkez sol arasında yapılan kullanışlı ayrım, iki kesim arasında aslında çok daha derinlerde var olan ortak görüşleri gizliyor.

"İsrail Vatandaşı Bir Filistinliyim: Halkım Yok Edilirken Susmam Bekleniyor" Gazze Şeridi 19 Haziran 2025

İsrail’de Yalnızca Seçimlerden İbaret Bir Demokrasi mi Var?

Bugün çok ciddi bir tehlikeyle karşı karşıyayız. Şimdiye kadar hayata geçirilen pek çok antidemokratik uygulamadan farklı olarak, siyasi merkezdeki hegemonik blok da ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 20’sinin siyasi yurttaşlık haklarını inkâr etmeye katılırsa İsrail’de demokrasinin yeniden tesis edilebileceğinden söz etmek son derece zorlaşacak.

Burada yalnızca açıkça sağcı kesimlerden değil, medya yöneticilerinden, kamuoyunu şekillendiren isimlerden ve merkezci siyasi liderlerden de söz ediyorum. Bunun nedeni oldukça basit. Demokrasi yalnızca seçimlerin düzenlendiği bir sistem değil. Bütün yurttaşların siyasete eşit koşullarda katılma hakkının tanınmasını ve verdikleri oyların hükûmetin kimlerden oluşacağını belirleyebileceğinin kabul edilmesini gerektiriyor. Bir yurttaş grubunun tamamının kullandığı oylar, ancak siyasi güç dengesini değiştirmediği sürece meşru kabul ediliyorsa seçme ve seçilme hakları da gerçek anlamını yitiriyor.

Mevcut kampanya seçmenlerin sandıktan uzaklaştırılmasıyla sonuçlanırsa, örneğin yıldırma, gayrimeşrulaştırma veya tekrarlanacak bir seçimde Arap yurttaşların katılımını azaltacak önlemler yoluyla bu gerçekleşirse, İsrail rejiminin demokratik niteliğini kaybetme sürecinde yeni bir eşiği daha aşabilir. Karşılaştırmalı siyaset bilimindeki yerleşik ölçütlere göre İsrail’in “seçim demokrasisi” olarak sınıflandırılması, “liberal demokrasi”ye kıyasla daha dar ve daha az koşul gerektiren bir demokrasi anlayışına karşılık geliyor.

Nitekim V-Dem Enstitüsü, 2023 yılında İsrail’i liberal demokrasi kategorisinden seçim demokrasisi kategorisine düşürdü. Enstitü bu değerlendirmeyi yaparken İsrail’i Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nden ayrı ele aldı. Ama seçim demokrasisi bile en azından gerçek bir siyasi rekabetin bulunmasını ve bütün yurttaşların siyasete etkin biçimde katılabilmesini gerektiriyor. İsrail demokrasisi üzerine çalışan akademisyenler, ülkenin yalnızca Yahudiler için geçerli bir “etnik demokrasi” mi olduğu, yoksa kendi sınırları içinde liberal demokrasiyi sürdürmeyi başarıp başarmadığı konusunda uzun zamandır tartışıyor. Arapların oylarının meşruiyetini tanımamak, bu tartışmayı mümkün olan en keskin biçimde sonuçlandıracaktır.

İsrail’de Demokrasinin Geleceği Arapların Siyasi Haklarının Tanınmasına Bağlı

Bütün bu nedenlerle İsrail’deki demokratik gerilemenin bugüne kadarki en kritik aşamasına tanıklık ettiğimize inanıyorum. Üstelik buna, burada ayrıntılı olarak ele alamayacağım, daha da endişe verici başka bir gelişme eşlik ediyor: İsrail Güvenlik Ajansının (Şin Bet) başkanı da dâhil olmak üzere üst düzey kamu görevlilerinin seçimlerin çalındığına ilişkin komplo teorilerini körüklemesi.

Önümüzdeki haftalar, İsrail’deki Yahudi çoğunluğun ve özellikle hegemonik merkez soldan geriye kalan kesimlerin, artık kendilerinden beklenen o büyük demokratik adımı atıp atamayacağını belirleyebilir. Bu adım, Arap yurttaşları devletin siyasi geleceğini şekillendirmede eşit ortaklar olarak tanımak anlamına geliyor.

Bu, özellikle de Yitzhak Rabin’in suikastla öldürüldüğü ve siyasi ortaklığın sınırlarını genişletmeye çalışanların ağır bedeller ödediği bir geçmişe sahip İsrail’de, siyasi açıdan son derece tehlikeli bir adım. Ama bunun alternatifi çok daha tehlikeli: İsrail demokrasisinin etnik sınırları olduğu yönündeki sağcı tezi, eylemleriyle veya sessiz kalarak kabul etmek.

Liberal merkezin bugün yanıtlaması gereken soru, kendi hakları tehdit edildiğinde demokrasiyi savunmaya hazır olup olmadığı değil. Kaplan Caddesi bu sorunun yanıtını zaten verdi. Asıl soru, demokrasiyi savunmak Arap yurttaşların siyasi gücünü bütünüyle tanımayı gerektirdiğinde de aynı kararlılığı gösterip göstermeyeceği. Bu, İsrail demokrasisi üzerine verilen mücadelede tali bir mesele değil. Aksine, büyük ölçüde bu mücadelenin en belirleyici sınavı.

NOT: Bu yazı, Verfassungsblog tarafından yayımlanan “The Delegitimisation of the Arab Vote in Israel” başlıklı makalenin tercümesidir. Orijinal içerik Verfassungsblog tarafından sağlanmıştır ve Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisansı altında burada yayımlanmaktadır.

Kaynak: PERSPEKTIF

Bu haberi nasıl buldunuz?Görüşünüz bizim için değerli.
Haber MerkeziÇevrimiçi

Doğru Kanal Haber Merkezi, kurumların açıklamaları ve gün içindeki gelişmeleri derleyerek okurlara aktaran haber masasıdır. Düzeltme ve bilgi talepleri için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.

İlgili Konular:

İsrailArap yurttaşlarKnesset
Bu web sitesini kullanmaya devam ederek, çerezlerin kullanılmasına izin vermiş olursunuz. Gizlilik ve Çerez Politikamızı Ziyaret edin. Gizlilik ve Çerez Politikamızı ziyaret edin.