Hollanda ve AB Kurumları UCM'yi ABD Yaptırımlarına Karşı Korumaya Çalışıyor
Hollanda hükûmeti, 17 Kasım'da parlamentoya gönderdiği mektupta UCM'nin uluslararası ödeme sistemlerine erişimini korumak için seçenekleri incelediğini bildirdi.

Hollanda hükûmetinin 17 Kasım'daki açıklamasına göre Avrupa kurumları ve taraf devletler, ABD yaptırımlarının hedefindeki Uluslararası Ceza Mahkemesinin yargı bağımsızlığını ve ödeme sistemlerine erişimini korumak için seçenekleri değerlendiriyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesine (UCM) ev sahipliği yapan Hollanda, 17 Kasım’da parlamentoya gönderdiği mektupta, ABD ile diyaloğa açık olduğunu ancak mahkemenin yürüttüğü soruşturmaların ve yargı bağımsızlığının müzakere konusu yapılamayacağını duyurdu. Hükûmet, Hollanda Merkez Bankası ve Avrupa Komisyonuyla birlikte, UCM’nin uluslararası ödeme sistemlerine erişimini sürdürebilmesi için seçenekleri incelediğini de açıkladı.

Yaptırımlar Nedeniyle Toplantı Lahey'e Taşındı
Roma Statüsü’ne taraf devletlerin 30 Kasım-7 Aralık tarihlerindeki toplantısı başlangıçta New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezinde yapılacaktı. Ancak ABD yaptırımları mahkemenin bazı seçilmiş yetkililerinin, vize kısıtlamaları da kimi ülke delegasyonlarıyla sivil toplum temsilcilerinin katılımını riske atınca Taraf Devletler Asamblesi Bürosu toplantıyı Lahey’e taşıdı.
Hollanda hükûmetini açıklama yapmaya iten ise The Rights Forum’un diplomatik kaynaklara dayandırdığı haber oldu. Kuruluşa göre yaptırımların kaldırılması karşılığında devlet ve hükûmet başkanlarına dokunulmazlık tanınması, Roma Statüsü’ne taraf olmayan ülkelerin vatandaşlarının UCM’nin yargı yetkisi dışında bırakılması ve ulusal makamların kovuşturma yürütmediği durumlarda mahkemenin devreye girme imkânının daraltılması görüşülüyordu. Hollanda Dışişleri Bakanlığı ise Middle East Eye’a yaptığı açıklamada Washington’la doğrudan müzakere yürütülmediğini ve taraf devletlere bu yönde somut bir teklif sunulmadığını belirtti.
Avrupa Parlamentosu Saharov Ödülü’nü ABD'nin Hedefindeki UCM’ye Verdi Uluslararası Hukuk 27 Ekim 2026

UCM Gazze ve Afganistan Dosyaları Nedeniyle ABD’nin Baskısı Altında
Mahkemenin yargı yetkisinde böyle bir değişiklik, Gazze’de işlenen suçlara ilişkin davaları doğrudan ilgilendiriyor. ABD ve İsrail, Roma Statüsü’ne taraf değil. Ancak bir suç taraf devletlerden birinin topraklarında işlendiğinde UCM, şüphelinin vatandaşlığına bakılmaksızın yargı yetkisini kullanabiliyor. Mahkeme, Filistin’in statüye taraf olmasından doğan bu yetkiye dayanarak 21 Kasım 2024’te İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında, Gazze’de savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar işledikleri şüphesiyle yakalama kararı çıkardı.
Washington’un itiraz ettiği diğer dosya, Amerikan askerleri ve istihbarat personeline yönelik iddiaları da kapsayan Afganistan soruşturmasıydı. UCM’nin İkinci Ön Yargılama Dairesi, 12 Kasım’da ilk Afganistan dosyasının kapatılmasına karar verdi. Hâkimler, aradan geçen sürede delil toplamanın güçleştiğini ve UCM Başsavcılığının bu dosyada soruşturmayı nasıl ilerletebileceğini ortaya koyamadığını belirtti. Taliban’ın 2021’de yeniden iktidara gelmesinden sonra kadınlara ve kız çocuklarına yönelik zulüm dâhil işlediği ileri sürülen suçlara ilişkin soruşturma ise ayrı bir dosyada sürüyor.
UCM Başsavcılığı, kendisine yazılı görüş sunma fırsatı verilmediğini ve hâkimlerin dosyayı kapatarak yetkilerini aştığını savunarak kararı temyize götürdü. Uluslararası hukukçu ve öğretim üyesi Prof. Sergey Vasiliev de 16 Kasım’daki değerlendirmesinde, Amerikan personeline yönelik iddiaları da içeren bu dosyadan vazgeçilmesinin, UCM’yi Washington’un “dağıtma”tehdidinden koruma girişimi izlenimi verdiğini belirtti.

Avrupa Bankaları Mahkemeye Hizmet Vermeyi Sürdürebilecek mi?
Trump yönetimi, Şubat 2025’ten itibaren UCM savcı ve hâkimlerine uyguladığı yaptırımları 9 Ekim 2026’da doğrudan UCM’yi kurum olarak kapsayacak şekilde genişletti. ABD Hazine Bakanlığının tanıdığı geçici muafiyet sayesinde taraf devletler aidatlarını, mahkeme de personel maaşlarını, sağlık sigortası primlerini, kirasını ve faturalarını 7 Nisan 2027’ye kadar ödeyebiliyor. Bazı bilişim hizmetleri, emekli aylıkları ve tutuklularla ilgili belirli işlemler için ayrı muafiyetler geçerli.
Avrupa Politika Çalışmaları Merkezi (CEPS) tarafından yayımlanan analize göre, kişisel yaptırımlara tabi tutulanlar arasında banka hesapları kapatılan, kredi kartlarını ve çevrim içi hizmetleri kullanamaz hâle gelenler var. Analizde, mahkemeye hizmet veren bankaların ve şirketlerin de benzer gerekçelerle işlemleri durdurmasını önlemek için ABD yaptırımlarının AB’nin Engelleme Tüzüğü kapsamına alınması tavsiye ediliyor. Tüzük, belirli istisnalar dışında, Avrupalı şirketlerin listede yer alan yabancı yaptırımlara uymasını yasaklıyor ve zarar görenlere tazminat talep etme imkânı tanıyor.
Avrupa Komisyonu, 6 Kasım’da Avrupa Parlamentosuna (AP) verdiği yanıtta, altı aylık sürenin Washington’la diyalog için fırsat sunduğunu belirtti. Almanya’da ise Federal Meclis, 5 Kasım’daki oylamada CDU/CSU ve SPD’nin, ABD yaptırımlarını mahkemenin bağımsızlığına saldırı olarak nitelendiren ve UCM’ye mali desteğin sürdürülmesini isteyen önergesini kabul etti. Aynı oturumda Yeşiller ile Sol Partinin, yaptırımların Engelleme Tüzüğü kapsamına alınmasını isteyen iki ayrı önergesi reddedildi. Yeşillerin önergesine CDU/CSU, SPD ve AfD karşı oy verdi.
ABD'den Uluslararası Ceza Mahkemesine Yaptırım: "UCM'yi Bitireceğiz" Uluslararası Hukuk 12 Ekim 2026
Gazze’deki İhlalleri Belgeleyen Kuruluşlar da Baskı Altında
Eski devlet ve hükûmet başkanları ile insan hakları savunucularını bir araya getiren The Elders, UCM’ye taraf devletlere yaptığı çağrıda, mahkemeye delil sağlayan ve mağdurların tazminat almasına yardımcı olan kuruluşların da korunmasını istedi. UCM Koalisyonuna göre yıllık toplantı New York’ta kalsaydı, mahkemeyle iş birliği yaptıkları için ABD’nin yaptırım listesine aldığı Al-Haq, Al Mezan ve Filistin İnsan Hakları Merkezinin temsilcileri toplantıya katılamayacaktı. İsrail de 13 Kasım’da Al-Haq Genel Müdürü Shawan Jabarin’e yurt dışına çıkış yasağı getirdi.
ABD’de ise Gazze soruşturmasına bilgi sağlayan iki kuruluş federal mahkemeden koruma elde etti. New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi, 13 Ekim tarihli ihtiyati tedbir kararında, aralarında DAWN ve Taxpayer Alliance Against Genocide’ın bulunduğu davacıların başvuruda belirtilen faaliyetleri nedeniyle cezalandırılmasını geçici olarak engelledi. Yargıç Jesse Furman, bu faaliyetlere yaptırım uygulanmasının ifade özgürlüğünü muhtemelen ihlal ettiği sonucuna vardı. Tedbir yalnızca davacıları ve kararda belirtilen faaliyetleri kapsıyor.
Darfur’da 2007’den Beri Uygulanmayan Yakalama Kararı
UCM’ye taraf devletler Lahey’deki toplantıya hazırlanırken İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), 18 Kasım’da Sudan’a eski bakan Ahmed Harun’u UCM’ye teslim etme çağrısı yaptı. Darfur’da savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar işlemekle itham edilen Harun hakkında 2007’den beri yakalama kararı bulunuyor. HRW’nin aktardığına göre Sudan ordusu, bir video söyleşisinde kamuoyu önüne çıkan Harun’u 8 Kasım’da yeniden gözaltına aldı. Ordu, nerede tutulduğunu açıklamadı.
Örgüt, eski Devlet Başkanı Ömer el-Beşir’in de mahkemeye teslim edilmesini ve nerede olduğu bilinmeyen eski Savunma Bakanı Abdürrahim Muhammed Hüseyin’in yakalanmasını istedi. Sudan, Roma Statüsü’ne taraf olmasa da Darfur dosyasını UCM’ye sevk eden BM Güvenlik Konseyi kararı uyarınca mahkemeyle iş birliği yapmakla yükümlü. HRW’ye göre UCM, Sudan’ın yakalama kararlarını uygulamadığını defalarca Konseye bildirdi. Konsey bugüne kadar bu bildirimler üzerine harekete geçmedi.
UCM Yargıcı Beti Hohler: "ABD Yaptırımları Hayatımı Etkiliyor, Kararlarımı Değil" Uluslararası Ceza Mahkemesi 28 Nisan 2026
Myanmar Kararı Öncesinde Uluslararası Adalet Divanı Yargıçlarında da Yaptırım Kaygısı
Lahey’de devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakan Uluslararası Adalet Divanı (UAD) da ABD yaptırımlarına ilişkin kaygıların gündeminde. Divan, Gambiya’nın Myanmar’a karşı açtığı ve Arakanlı Müslümanlara yönelik eylemlerin Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal edip etmediğini konu alan davada kararını 19 Kasım’da duyuracak. Divanın soykırım kastının hangi delillerle ortaya konabileceğine ilişkin yorumu, Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı Gazze davası açısından da önem taşıyor.
The Guardian’ın haberine göre UAD yargıçları, olası Amerikan yaptırımlarına karşı mal varlıklarını nasıl koruyabilecekleri konusunda görüş aldı. ABD’nin BM Daimî Temsilcisi Mike Waltz, Myanmar davasında görev alan yargıç Navi Pillay’ı soykırımı kanıtlamak için gereken hukuki eşiği düşürmeye çalışmakla suçlamış ve böyle bir yorumun ileride Amerikan askerleriyle müttefiklerine karşı kullanılabileceğini savunmuştu. (P)
Kaynak: PERSPEKTIF


