Almanya’da bütçe tasarruflarının yükü kadınların omuzunda

Alman Kadın Konseyi için hazırlanan yeni bir araştırma, federal hükûmetin sosyal harcama kesintilerinin ve bakım bütçesindeki kısıtlamaların en çok kadınları etkilediğini ortaya koydu.

Almanya’da federal bütçe ve sosyal güvenlik sistemleri büyük bir finansman baskısıyla karşı karşıyayken, hükûmetin sosyal harcamalarda tasarrufa gitme planları toplumsal cinsiyet eşitliği açısından tartışma yaratıyor. Alman Kadın Konseyi (Deutscher Frauenrat) adına Dezernat Zukunft tarafından hazırlanan “Kadınların Sırtından Bütçe Konsolidasyonu” (Konsolidierung auf Kosten von Frauen) başlıklı çalışma, kesintilerin kadınları erkeklerden daha fazla etkilediğini ortaya koyuyor.

9 Kasım’da yayımlanan araştırmaya göre, hükûmetin ilk planlarında yer alan 8,4 milyar avroluk sosyal harcama kesintisinin yaklaşık 5 milyar avroluk bölümü, yani yüzde 60’ı doğrudan veya dolaylı olarak kadınlara yansıyor. Bunun başlıca sebepleri arasında kadınların daha düşük gelir elde etmesi, sosyal desteklerden daha fazla yararlanması ve ücretsiz bakım emeğinin büyük bölümünü üstlenmesi bulunuyor.

Ancak araştırmanın yayımlanmasının ardından koalisyon hükûmeti, çocuk ek ödemesi ve konut yardımında planlanan kesintilerden vazgeçti. Alman Kadın Konseyinin 12 Kasım tarihli açıklamasına göre, araştırmacıların güncellenmiş hesabında kalan kesintilerin yüzde 59’u kadınları etkiliyor. Federal Meclis Bütçe Komisyonu da 13 Kasım’da 560,92 milyar avroluk 2027 bütçesini kabul etti. Bütçenin yasalaşması için Federal Meclis Genel Kurulunda da kabul edilmesi gerekiyor.

Sosyal Harcama Kesintileri Kadınları Nasıl Etkiliyor?

Araştırmanın incelediği alanlardan biri çocuk bakım hizmetleri. İlk bütçe planlarında 2027 yılında kreş finansmanına bir önceki yıla kıyasla bir milyar avro daha az kaynak aktarılması öngörülüyor. Almanya’da altı yaşından küçük çocukların bakımına anneler günde ortalama dört, babalar ise iki saat ayırıyor.

Araştırmacılar, kamusal bakım hizmetlerindeki azalmanın mevcut aile içi işbölümüne göre telafi edilmesi durumunda, bir milyar avroluk kesintinin yaklaşık 640 milyon avroya karşılık gelen yükünün kadınlara yansıyacağını hesaplıyor. Bu yük, doğrudan gelir kaybından ziyade kadınların artan ücretsiz bakım sorumluluğunu ifade ediyor.

Düşük gelirli ailelere yönelik çocuk ek ödemesi (Kinderzuschlag) kapsamında verilen aylık 25 avroluk ilave desteğin (Sofortzuschlag) kaldırılmasıyla da 450 milyon avro tasarruf hedeflenmişti. Destekten yararlanan ailelerin yüzde 23’ünün tek ebeveynli, tek ebeveynlerin ise yüzde 84’ünün kadın olması nedeniyle araştırmacılar, bu kesintinin yaklaşık 260 milyon avroluk bölümünün kadınları etkileyeceğini öngörmüştü.

Konut yardımında (Wohngeld) planlanan 1,5 milyar avroluk kesintinin de yüzde 52’sinin, yaklaşık 770 milyon avrosunun kadınlara yansıyacağı hesaplanmıştı. Ancak hükûmet, bütçe görüşmeleri sırasında her iki kesintiden vazgeçti.

Diğer ebeveynin nafaka ödemediği durumlarda devletin tek ebeveynli ailelere sağladığı nafaka avansında (Unterhaltsvorschuss) da değişikliğe gidilmesi planlanıyor. Başlangıçta desteğin çocuğun 18 yaşı yerine 16 yaşına kadar ödenmesi önerilmişti. Araştırmacılar, bu düzenlemenin 610 milyon avroluk tasarruf sağlayacağını ve bunun 510 milyon avroluk bölümünün kadınları etkileyeceğini hesaplamıştı.

Ancak hükûmet bu öneriyi de geri çekerek yeni bir gelir sınırı üzerinde çalışmaya başladı. Henüz kesinleşmeyen yasa taslağına göre tek çocuklu ailelerde vergilendirilebilir yıllık geliri 40 bin avroyu aşan ebeveynler destek alamayacak. Sınırın her ilave çocuk için 10 bin avro yükseltilmesi öngörülüyor. Mevcut sistemde devletin yaptığı nafaka avansı ödemelerinin yalnızca yaklaşık beşte birinin yükümlü ebeveynlerden geri tahsil edilebilmesi, desteğin sınırlandırılmasının özellikle tek başına çocuk yetiştiren anneler açısından önemini artırıyor.

Almanya'da Her 4 Kişiden 3'ü Irkçılığın Varlığını Kabul Ediyor Ayrımcılık 3 Kasım 2026

Bakım ve Sağlık Sigortasındaki Tasarruflar

Uzun süreli bakım sigortasında (Soziale Pflegeversicherung) değerlendirilen düzenlemeler, kadınları hem bakım hizmetlerinden yararlanan kişiler hem de yakınlarına ücretsiz bakım veren aile üyeleri olarak etkiliyor.

Bakım derecelerinin belirlenmesinde daha sıkı koşullar getirilerek özellikle 1 ila 3 arasındaki derecelere erişimin zorlaştırılmasıyla 1,3 milyar avro tasarruf hedefleniyor. Bakım ihtiyacı bulunanların yüzde 61’inin kadın olması nedeniyle araştırmacılar, bunun yaklaşık 800 milyon avroluk bölümünün kadınlara yansıyacağını hesaplıyor. Bakım derecesi 1 kapsamında sağlanan aylık 131 avroluk ödemenin kaldırılmasından beklenen 800 milyon avroluk tasarrufun da yaklaşık 500 milyon avroluk bölümü, bu gruptakilerin yüzde 63’ünü oluşturan kadınları etkileyecek.

Ayrıca emekli aylığı alan ve yakınlarına bakım veren kişilerin bakım faaliyetleri nedeniyle ödenen emeklilik sigortası primlerine son verilmesiyle 150 milyon avro tasarruf amaçlanıyor. Bakım verenlerin yüzde 83’ünün kadın olması nedeniyle araştırmacılar, bu düzenlemenin yaklaşık 130 milyon avroluk yükünün kadınlara yansıyacağını öngörüyor.

Yasal sağlık sigortasında (Gesetzliche Krankenversicherung) ise hizmetlerin sınırlandırılması ve hasta katkı paylarının artırılması yoluyla 2,5 milyar avro tasarruf hedefleniyor. Sağlık harcamalarının yüzde 54’ünün kadınlara yönelik olması nedeniyle araştırmacılar, bu kesintilerin yaklaşık 1,4 milyar avroya karşılık gelen etkisinin kadınlara yansıyacağını tahmin ediyor.

Çocuk hastalık izinlerinin de her ebeveyn için çocuk başına yıllık 15 günden 10 güne, tek ebeveynler için 30 günden 20 güne düşürülmesi gündemde. Bu izinlerin yüzde 73’ünü kadınların kullandığı dikkate alındığında, hedeflenen 100 milyon avroluk tasarrufun yaklaşık 73 milyon avroluk bölümü çalışan anneleri etkileyecek.

Ekonomi kategorisinden bir başka haber:

Kadınların İş Gücü Piyasasındaki Eşitsizliği Devlete 14 Milyar Avroya Mal Oluyor

Araştırmanın dikkat çektiği temel sorun, sosyal harcamaların azaltılmasının mevcut toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini derinleştirebilmesi. Kadınların daha fazla ücretsiz bakım sorumluluğu üstlenmesi, ücretli çalışma sürelerini ve gelirlerini sınırlarken sosyal desteklere duydukları ihtiyacı da artırıyor.

Almanya’da kadınlar erkeklere kıyasla saat başına ortalama yüzde 16 daha düşük ücret alıyor, haftalık çalışma süreleri yüzde 18 daha kısa ve istihdam oranları 8 yüzde puan daha düşük. Çalışan kadınların yüzde 49’u yarı zamanlı istihdam edilirken erkeklerde bu oran yüzde 12. Kadınlar ayrıca çocuk bakımı, yaşlı bakımı ve ev işlerine erkeklerden haftada ortalama dokuz saat daha fazla zaman ayırıyor.

Bu farklılık özellikle annelik sonrasında belirginleşiyor. Araştırmada aktarılan verilere göre Batı Almanya’da çocuk sahibi olmayan kadınların yaşam boyu çalışma gelirleri erkeklerden yüzde 13 daha düşükken, annelerde bu fark yüzde 62’ye ulaşıyor. “Annelik cezası” (motherhood penalty) olarak tanımlanan bu gelir kaybı, kadınların emeklilik haklarını ve uzun vadeli ekonomik bağımsızlıklarını da zayıflatıyor.

Araştırmacılar, kadınların iş gücü piyasasındaki koşullarının erkeklerle eşit olduğu varsayımsal bir senaryo oluşturarak mevcut eşitsizliklerin kamu maliyesine etkisini de hesapladı. Kadınların sosyal yardımlardan erkeklerle aynı oranda ve miktarda yararlandığı varsayımına dayanan hesaplamaya göre, iş gücü piyasasındaki eşitsizliklerin beş sosyal yardım kaleminde yarattığı yıllık ek maliyet, 2026 için yaklaşık 14 milyar avro.

Bu tutar kadınlara yapılan toplam sosyal yardım ödemelerini değil, mevcut harcamalar ile eşitlik varsayımına dayalı senaryo arasındaki tahmini farkı ifade ediyor. Üstelik kadınların daha düşük istihdamından kaynaklanan vergi ve sosyal sigorta primi kayıpları bu hesaba dâhil değil.

Araştırmacılara göre sosyal desteklerin azaltılması, kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendirmeden yalnızca mevcut gelirlerini ve bakım imkânlarını sınırlandırırsa, eşitsizliklerin uzun vadeli maliyetini daha da artırabilir.

Kesintilere Alternatif Reformlar Neler?

Araştırma, bütçe açıklarını sosyal yardımları azaltarak kapatmak yerine kadınların istihdama katılımını artıracak dört bileşenli bir reform paketi öneriyor.

Kreş hizmetlerinin genişletilmesi: 2031’e kadar üç yaş altı çocuklar için 300 bin ek kreş kapasitesi oluşturulması öneriliyor. Yaklaşık 7 milyar avroluk yıllık ek maliyetle kadınların istihdamında 67 bin tam zamanlı iş eşdeğerine karşılık gelen artış sağlanabileceği hesaplanıyor.

İlkokullarda tam gün bakım: Yaklaşık 1,5 milyar avro maliyetle 339 bin ek okul sonrası bakım kapasitesi oluşturulması ve annelerin istihdamının 38 bin tam zamanlı iş eşdeğeri kadar artırılması öngörülüyor.

Profesyonel yaşlı bakımı: Yaklaşık 3 milyar avroluk yatırımla 759 bin ek ayakta veya gündüzlü bakım kapasitesi sağlanması, kadınların ücretsiz bakım sorumluluğunu hafifleterek istihdamlarında 100 bin tam zamanlı iş eşdeğerine karşılık gelen artış yaratabilir.

Vergi reformu: Eşlerin gelirleri arasındaki fark büyüdükçe daha fazla vergi avantajı sağlayan mevcut ortak vergilendirme sisteminin (Ehegattensplitting), yalnızca yeni evlilikler için Realsplitting modeliyle değiştirilmesi öneriliyor. Bu modelde eşler kendi gelirleri üzerinden vergilendirilirken yüksek gelirli eşin diğer eşe belirli bir tutara kadar gelir aktarabilmesine izin veriliyor. Böylece mevcut vergi avantajı sınırlandırılıyor. Düzenlemenin 3 bin tam zamanlı iş eşdeğeri ve yaklaşık bir milyar avroluk ek kamu geliri sağlaması bekleniyor.

Reformlar Bütçeye Yılda 5 Milyar Avro Katkı Sağlayabilir

Araştırmacıların makroekonomik modellemelerine göre dört reformun birlikte uygulanması, 2031 yılına kadar kadınların istihdamında toplam 209 bin tam zamanlı iş eşdeğerine karşılık gelen artış sağlayabilir. Bu rakam, 209 bin yeni kişinin işe alınmasından ziyade toplam çalışma süresindeki artışın tam zamanlı istihdam karşılığını ifade ediyor.

Reformların 2031 yılında Almanya’nın üretim potansiyelini temel senaryoya kıyasla yüzde 0,4 artırabileceği hesaplanıyor. Aynı yıl 11 milyar avroyu aşan uygulama maliyetine karşılık yaklaşık 16 milyar avroluk mali rahatlama sağlanabileceği, böylece kamu bütçesinde net 4,5 ila 5 milyar avroluk yıllık iyileşme elde edilebileceği öngörülüyor.

Bu getiri, ilk aşamada bakım altyapısına yapılan yatırımların yarattığı istihdam ve ekonomik talepten, sonraki yıllarda ise kadınların artan çalışma süreleri sayesinde yükselen vergi ve sosyal sigorta primi gelirlerinden kaynaklanıyor. Modellemeye göre reformlar 2028’den itibaren maliyetlerinden daha fazla mali getiri sağlamaya başlayabilir.

Araştırmacılar, 5 milyar avroluk net katkının sosyal yardım harcamalarının aynı miktarda azalacağı anlamına gelmediğini, beklenen rahatlamanın büyük bölümünün ekonomik büyüme ve kamu gelirlerindeki artıştan kaynaklandığını vurguluyor.

Ekonomi kategorisinden bir başka haber:

Hesaplamalar Hangi Varsayımlara Dayanıyor?

Araştırmanın sonuçları gerçekleşmiş bütçe verileri değil, mevcut istatistikler ve belirli varsayımlar üzerinden oluşturulmuş tahminler. Bazı sosyal yardımlarda kadın ve erkek yararlanıcıların dağılımına ilişkin doğrudan veriler bulunmadığından, araştırmacılar mevcut yararlanıcı oranlarını ve hane içindeki ekonomik ilişkileri esas alıyor.

Dolayısıyla kadınlara yansıyacağı belirtilen maliyetler her durumda doğrudan gelir kaybı anlamına gelmiyor. Bazı kesintiler sosyal destekleri azaltırken diğerleri kamusal hizmetlerin daralması nedeniyle ücretsiz bakım yükünü artırabiliyor. Ayrıca hükûmetin sonradan değiştirdiği bütçe planlarına ilişkin ilk hesaplamalar güncel kesinti tutarları olarak değerlendirilmemeli.

Alternatif reformların beklenen getirileri de bakım hizmetlerinde yeterli personelin bulunmasına, yeni kapasitenin ihtiyaç duyulan alanlarda oluşturulmasına ve kadınların çalışma sürelerini artırabilecekleri iş imkânlarına ulaşmasına bağlı. Hizmet kalitesinin iyileştirilmesi için ilave yatırımlar gerekebileceği de belirtiliyor.

Almanya’da "Gen Z" Protestoları: Gençlerin Talepleri Geri Planda, Şiddet Gündemde Sokak Eylemleri 3 Kasım 2026

Uzmanlar Hükûmetin Tasarruf Politikalarını Eleştiriyor

Alman Kadın Konseyi Başkan Yardımcısı Anja Weusthoff, hükûmetin tasarruf planlarının kadınların ve erkeklerin farklı yaşam koşullarını yeterince dikkate almadığını belirterek, bakım emeğinin ekonomik hayatın temel koşullarından biri olarak görülmesi gerektiğini vurguladı.

Araştırmanın ortak yazarlarından ve Dezernat Zukunft Direktörü Philippa Sigl-Glöckner ise iş gücü piyasasındaki eşitsizliğin kamu bütçelerine yılda en az 14 milyar avroya mal olduğunu söyledi. Kadınların istihdama katılımını artırmanın hem ekonomik büyümeyi hem de kamu gelirlerini destekleyeceğini belirten Sigl-Glöckner, bunu “çifte getiri” olarak nitelendirdi. İsveç’in eşitlik politikalarını örnek göstererek Almanya’nın kadın istihdamı ve çalışma sürelerinde benzer düzeye ulaşmasının ekonomiyi yaklaşık yüzde 5 büyütebileceğini ifade etti.

Sosyolog Jutta Allmendinger de toplumsal cinsiyet eşitliğinin isteğe bağlı bir siyasi hedef olmadığını belirterek, “Alman hükûmeti, aldığı kararların kadınlar ve erkekler üzerindeki etkilerini de değerlendirmeyi taahhüt etti. Bu yükümlülük, özellikle kamu bütçelerinin baskı altında olduğu dönemlerde de geçerli.” dedi.

Alman Kadın Konseyi Başkanı Beate von Miquel ise 12 Kasım’daki açıklamasında çocuk ek ödemesi ve konut yardımındaki kesintilerden vazgeçilmesini olumlu karşılarken, kalan tasarruf önlemlerinin özellikle anneler ve ailede bakım sorumluluğunu üstlenen kadınlar üzerinde baskı yaratmaya devam edeceğini söyledi.

Almanya Demiryolu ve Ulaşım Sendikası (EVG) da hükûmete tasarruf politikalarını gözden geçirme çağrısında bulundu. Sendika, özellikle vardiyalı ve değişken saatlerde çalışan kadınların bakım hizmetlerindeki kesintilerden daha fazla etkileneceğini belirtti. EVG Federal Kadın Yönetimi Başkanı Nadja Houy, “Bakım emeği özel bir mesele değil, toplumsal bir görevdir.” derken, EVG Başkan Yardımcısı Cosima Ingenschay tasarruf yükünün kadınlara orantısız biçimde yansıtılmasını “kabul edilemez” olarak nitelendirdi.

Araştırmanın temel sonucu, sosyal harcama kesintilerinin kadınların ekonomik bağımsızlığını zayıflatabileceği ve bunun uzun vadede kamu maliyesinde yeni maliyetler doğurabileceği yönünde. Araştırmacılar, kadınların iş gücüne katılımını kolaylaştıracak bakım yatırımları ve vergi reformlarının hem toplumsal cinsiyet eşitliği hem de sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından önem taşıdığını vurguluyor. (P)

Kaynak: PERSPEKTIF